Άνθρωπος και Πουλιά

>> Σάββατο, 21 Ιανουαρίου 2012

http://www.paleosearch.com

Τα πουλιά, σταθμός στην αλυσίδα της εξέλιξης των ειδών πάνω στη Γη, εμφανίστηκαν πριν από 160 εκατομμύρια χρόνια. Όταν ο άνθρωπος ξεχώρισε σαν διακριτό είδος πάνω στον πλανήτη, ξεκινώντας τη δική του εξελικτική πορεία μέσα στο μεγάλο ρεύμα της ζωής, είναι βέβαιο ότι υπήρχε μια μεγάλη ποικιλία φτερωτών ειδών, πολλά από τα οποία ήταν τα ίδια ή πολύ όμοια με τα σημερινά. Ο βηματισμός της εξέλιξης είναι βραδύς και "ασυγκίνητος" από τον "ανθρώπινο χρόνο".

Ο άνθρωπος, από την αρχή της γνωριμίας του με τον κόσμο των πουλιών, ανέπτυξε μαζί τους μία σχέση ποικιλότροπη, όσο και ενδιαφέρουσα. Τα κυνήγησε για το κρέας και για το φτέρωμά τους, έβαλε στη διατροφή του τα αβγά τους, μετέτρεψε πολλά είδη τους σε οικόσιτα, άλλα τα εξημέρωσε για την ομορφιά ή τα φυλάκισε για το κελάηδημά τους, κι από νωρίς ζήλεψε το φτερούγισμά τους στα ουράνια, που ήταν η αφορμή για να τους αποδώσει μαγικές ιδιότητες και να τα συνδέσει με θρησκευτικούς συμβολισμούς. Σε όλους τους πολιτισμού, τα πουλιά συνδέθηκαν με το υπερβατικό, τη λατρεία, τις ιερουργίες, αναρίθμητοι μύθοι και παραδόσεις σχετίζονται με αυτά. Απεικονίσεις πουλιών φθάνουν ως εμάς από τα βάθη του χρόνου, χαραγμένες στα τοιχώματα σπηλαίων που υπήρξαν κατοικίες πρωτόγονων προγόνων μας, όπως π.χ. στο Σπήλαιο Λασκό στη Γαλλία και στο Tajo Segura στην Ισπανία, από καλλιτέχνες που έζησαν εκεί πριν από 6.000 χρόνια.

Οι αποδημίες των πουλιών τράβηξαν την προσοχή του ανθρώπου από την αρχαιότητα. Ο Αριστοτέλης, στην "Ιστορία των Ζώων", είναι ο πρώτος που προσήγγισε επιστημονικά το φαινόμενο, όμως οι μαρτυρίες ότι οι μεταναστεύσεις αυτές δεν περνούσαν απαρατήρητες, είναι πολύ παλαιότερες: Υπάρχουν στην Ιλιάδα του Ομήρου, στον Ανακρέοντα, στον Ησίοδο ("Έργα και Ημέρες"), στον Αριστοφάνη ("Όρνιθες") κι επίσης στην Παλαιά Διαθήκη (Ιώβ, ΧΧΧΙΧ,29 και Ιερεμίας VII,7). Οι Έλληνες -για τους οποίους η κουκουβάγια ήταν σύμβολο της θεάς Αθηνάς και καλός οιωνός, προάγγελος νίκης και ευτυχίας, εξ ου και το ρητό "γλαυξ ίπταται"- θεωρούσαν τα μεταναστευτικά πουλιά ταχυδρόμους του Ολύμπου, ενώ άλλοι λαοί, σε δοξασίες τους που επιβίωναν σαν κοινή πίστη και μετά τον ύστερο μεσαίωνα, θεωρούσαν ότι τα πουλιά όταν αποδημούσαν πήγαιναν στο φεγγάρι.

Κατά τον μεσαίωνα, εξάλλου, είδη αρπακτικών πουλιών χρησιμοποιήθηκαν εκτεταμένα στο κυνήγι άλλων φτερωτών ειδών, αλλά και μικρών θηλαστικών, ενώ είναι γνωστό ότι η ιερακοθηρία συναντάται στις στέππες της κεντρικής Ασίας και την Κίνα, στην Ινδία, την Περσία, την Αραβία κ.ά. Στον Ελλαδικό χώρο, μαρτυρίες για την χρησιμοποίηση αρπακτικών πουλιών στο κυνήγι, συναντούμε στον Αριστοτέλη ("Ιστορία των Ζώων"), ο οποίος, μεταξύ άλλων, αναφέρει: "Στην περιοχή της Θράκης, που κάποτε ονομαζόταν Κεδρίπολη, οι άνθρωποι κυνηγούσαν τα μικρά πουλιά στους βάλτους με τη βοήθεια γερακιών". Στην Αγγλία, τα γεράκια χρησιμοποιήθηκαν στο κυνήγι από το 800 π.Χ.

Στη μεσαιωνική Ευρώπη, τα αρπακτικά πουλιά έγιναν σύμβολο δύναμης και δείκτης κοινωνικής ιεράρχησης. Ανάλογα με την τάξη ισχύος στην οποία ανήκε κανείς, χρησιμοποιούσε και διαφορετικό είδος αρπακτικού θηρευτή. Έτσι, π.χ., οι βασιλικές οικογένειες χρησιμοποιούσαν το Falco rusticolis, οι αριστοκράτες τον Πετρίτη, οι κυρίες της αριστοκρατίας το Νανογέρακο, οι κληρικοί το Σαΐνι και το Διπλοσάϊνο. Είναι η εποχή όπου στην Αγγλία περίμενε η βέβαιη θανάτωση όποιον συλλαμβανόταν να έχει αιχμαλωτίσει χωρίς άδεια γεράκι ή να έχει καταστρέψει τη φωλιά του.

Τους τελευταίους τέσσερις αιώνες, οπότε άρχισε η επιστημονική καταγραφή των διαφόρων ζωϊκών και φυτικών ειδών, έχουν βεβαιωμένα χαθεί εξαιτίας των ανθρώπινων δραστηριοτήτων 104 είδη πουλιών, το 90% από τα οποία ζούσαν σε μικρά τροπικά νησιά. Σϋμφωνα με την World Conservation Union και την Birdlife International, σήμερα απειλούνται με εξαφάνιση 1.107 είδη πουλιών, το 11% του συνόλου των ειδών που υπάρχουν.

Ως ευαίσθητες περιοχές, όπου τα πουλιά διατρέχουν τους περισσότερους κινδύνους, έχουν χαρακτηρισθεί οι Φιλιππίνες και η Νέα Ζηλανδία, καθώς το 15% των φτερωτών ειδών που ζουν εκεί απειλείται με εξαφάνιση και επίσης η Χαβάη, όπου το ποσοστό φτάνει το 33%. Επίσης, και εξαιτίας της καταστροφής των τροπικών δασών, σοβαρούς κινδύνους εξαφάνισης αντιμετωπίζουν και τα πουλιά της Νότιας Αμερικής.

Στο τέλος του 17ου αιώνα ή στις αρχές του 18ου, χάθηκε ο Ντόντο, ένα πουλί μεγάλων διαστάσεων, από το νησί του Αγίου Μαυρικίου στον Ινδικό ωκεανό. Οι ναυτικοί που έφθαναν εκεί με ιστιοφόρα άρχισαν να σκοτώνουν ομαδικά τα πουλιά αυτού του είδους. Την καταστροφή ολοκλήρωσαν τα τρωκτικά που βγήκαν από τα αμπάρια των πλοίων και έτρωγαν τα αυγά των πουλιών αυτών.

Το 1810, ο Αμερικανός ορνιθολόγος Alexander Wilson, παρατήρησε στην κοιλάδα του ποταμού Οχάιο ένα κοπάδι αποδημητικά περιστέρια. Ο πληθυσμός του είδους αυτού ξεπερνούσε τότε τα δύο δισεκατομμύρια άτομα. Η "Μάρθα", το τελευταίο αποδημητικό περιστέρι πέθανε στο Ζωολογικό Κήπο του Σινσινάτι των Ηνωμένων Πολιτειών ακριβώς έναν αιώνα μετά, την 1η Σεπτεμβρίου 1914.

Τα αποδημητικά περιστέρια ζούσαν και αναπαράγονταν σε μεγάλες ομάδες, φωλιάζοντας κατά εκατομμύρια σε μερικές εκατοντάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα, με συνέπεια να γίνονται εύκολος στόχος για τους κυνηγούς. Οι θηρευτές, που τα κυνηγούσαν κυρίως για το νοστιμότατο κρέας τους, τα εξολόθρευαν μαζικά, κόβοντας μάλιστα απερίσκεπτα τα δέντρα στα οποία φώλιαζαν, για να πιάνουν τους νεοσσούς. Από τα μέσα του 1800 άρχισαν να δημιουργούνται τα πρώτα προβλήματα στον μηχανισμό αναπαραγωγής του είδους. Η τελευταία φωλιά εντοπίστηκε το 1894 και το τελευταίο, ελεύθερο στη φύση, αποδημητικό περιστέρι θεάθηκε το 1899.

Αλλο θύμα της άφρονης συμπεριφοράς του ανθρώπου, είναι ο Παπαγάλος της Καρολίνας, στις ΗΠΑ. Το είδος αυτό είχε την ατυχία να βρεθεί αντιμέτωπο με τα ανθρώπινα συμφέροντα, που μετέτρεψαν τις βαλτώδεις εκτάσεις και τα δάση από κυπαρίσσια, όπου ζούσε, σε καλλιέργειες και φρουτόδεντρα. Και καθώς τα πουλιά δημιουργούσαν προβλήματα στη σοδειά, μπήκαν μποραία στο στόχαστρο των αγροτών, με συνέπεια ο Παπαγάλος της Καρολίνας να αφανιστεί μέσα σε λίγα χρόνια. Τον Σεπτέμβριο του 1914 πέθανε στο Ζωολογικό Κήπο του Σινσινάτι ο τελευταίος εκπρόσωπος του είδους.

Συγγραφέας: Γρηγόρης Τσούνης  
Email επικοινωνίας: greenapple@greenapple.gr

http://www.greenapple.gr/articlesdesc.php?id=136

Δημοσίευση σχολίου

  © Blogger template Simple n' Sweet by Ourblogtemplates.com 2009

Back to TOP